ద్రవ్య పునాది విస్తరణ

(ఫైనాన్షియల్‌ ఇన్‌క్లూజన్‌)

11వ పంచవర్ష ప్రణాళికలో 'సమ్మిళిత అభివృద్ధి'(ఇన్‌క్లూజివ్‌ డెవలప్‌మెంట్‌)ని లక్ష్యంగా కేంద్రప్రభుత్వం ప్రకటించింది. ఇందుకు ముఖ్యమైన సాధనంగా ద్రవ్య, బ్యాంకింగ్‌ సేవల పునాది విస్తరణ ఉపయోగపడుతుందని భావించింది. ఈ అవగాహనను ముందుకు తీసుకెళ్ళడం కోసం 2006 సం|| బడ్జెట్‌ ప్రసంగంలో అప్పటి ఆర్థిక మంత్రి, ''ద్రవ్య పునాది విస్తరణ (పైనాన్షియల్‌ ఇక్లూజన్‌)''కు సంబంధించిన భావనను పరిచయం చేసి, ఈ దిశలో భారతదేశ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడం కోసం రంగరాజన్‌ కమిటీని నియమించారు. ఆ కమిటీ 04.01.2008న తన నివేదికను ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది. ''అసంఖ్యాకమైన భారత ప్రజానీకం ద్రవ్య సేవల ప్రయోజనాలను పొందలేక పోతున్నారని, ఆ లోపాన్ని పూడ్చకుండా ఆర్థిక వృద్ధి ఫలితాలు వారికందవ''ని చెబుతూనే, అందుకు చేపట్టాల్సిన చర్యలను కమిటీ సిఫార్సు చేసింది. 2010 బడ్జెట్‌ ప్రసంగం వరకు చడీచప్పుడు చేయని కేంద్ర ప్రభుత్వం గత కొద్ది నెలలుగా ఈ భావనను, దాని ద్వారా కలిగే ప్రయోజనాల గురించి ఊదరగొడ్తోంది. ఈ భావనల ప్రచారానికి ప్రభుత్వ విధానాల ప్రకటనలు, ప్రజా ప్రాతినిధ్యం వహించే సంస్థలను వేదికలు చేసుకొని కాకుండా సి.ఐ.ఐ (ఛాంబర్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ ఇండిస్టీ), జి-20 సమావేశాలలో, ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకు అధిపతులు, గ్రామీణ బ్యాంకు అధిపతుల సమావేశాలను ఎంచుకోవటం జరిగింది. ఈ నేపధ్యంలో ద్రవ్య పునాది విస్తరణ అంటే ఏమిటో, దాన్ని సాధించటానికి ఎంచుకున్న మార్గాలు, ప్రయత్నాలను పరిశీలిద్దాం.

ద్రవ్య పునాది విస్తరణ

వస్తూత్పత్తి రంగాన్ని నిజ ఆర్థిక వ్యవస్థగా పరిగణిస్తాం. నిజ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ద్రవ్య ఆర్థిక వ్యవస్థ గుండెకాయలాంటిది. నిజ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కావలసిన ద్రవ్య వనరులన్నింటినీ ద్రవ్య ఆర్థిక వ్యవస్థ తగినంత సమకూర్చినప్పుడు ఆర్థిక వృద్ధి సజావుగా సాగుతుంది. ద్రవ్య వ్యవస్థలో ద్రవ్య (డబ్బు) లావాదేవీలన్నింటికీ బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థ వాహకంగా ఉంటుంది. అందువల్ల నిజ ఆర్థిక వ్యవస్థకు, ద్రవ్య ఆర్థిక వ్యవస్థ దోస్తీగా ఉండటం ప్రజాజీవనానికి ఎల్లవేళలా శ్రేయస్కరమైనది. ప్రపంచీకరణ క్రమంలో ద్రవ్య ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రాధాన్యత పెరిగి, నిజ ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఆధిపత్యం వహించడం మనం చూస్తున్నాం. ఈ విధానాలతో సంపద కొద్ది మంది చేతుల్లో కేంద్రీకృతమై, ఆర్థిక అసమానతలు పెరిగాయి. అనేక దేశాలలో ద్రవ్య సేవలు (ఫైనాన్షియల్‌ సర్వీసెస్‌) అసంఖ్యాకమైన అణగారిన ప్రజానీకానికి చేరలేక పోవడమే ఈ అసమానతల కారణంగా వాదనలు మొదలయ్యాయి. ద్రవ్య సేవలంటే, డిపాజిట్లు, రుణాలు, నగదుబదిలీలులాంటి బ్యాంకింగ్‌ కార్యకలాపాలు, మైక్రోఫైనాన్స్‌, ఇన్సూరెన్స్‌, స్టాక్‌ మార్కెట్‌ లావాదేవీలు మొదలైనవి. ఈ సేవల్ని అణగారిన, అల్పాదాయ వర్గాలకు అందించడమే ద్రవ్య పునాది విస్తరణగా నిర్వచిస్తున్నారు. ఈ ప్రజానీకం ద్రవ్య వ్యవస్థతో అనుసంధానమైతే, ఆ ద్రవ్య వ్యవస్థ అందించే ఫలితాలు పొందగలుగుతారన్నది వారి భావన.

బ్యాంకింగ్‌ పునాది విస్తరణ(ఇన్‌క్లూజివ్‌ బ్యాంకింగ్‌)

ద్రవ్య సేవలకు వాహకమైన బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థ, బ్యాంకింగ్‌ సేవలను, అది అందుబాటులో లేని ప్రాంతాలకు, ప్రజానీకానికి విస్తరింపజేయటమే ''బ్యాంకింగ్‌ పునాది విస్తరణ''గా చెప్పబడుతుంది.

అంతర్జాతీయ అనుభవం

అభివృద్ది చెందిన దేశాలైన డెన్మార్క్‌లో 99%, జర్మనీలో 91%, ఫ్రాన్స్‌లో 96% ప్రజలకు ద్రవ్య సేవలు అందుబాటులో ఉండగా, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో 20% నుంచి 30% వరకు ప్రజానీకానికి మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నాయి ఈ దేశాలలో అత్యధిక ప్రజలు గ్రామాలలో అల్పదాయ వర్గాలుగా ఉండటం, గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి పట్టణ ప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళి, అక్కడి పట్టణ పేదరికాన్ని పెంచడం జరుగుతోంది.

భారతదేశంలో ద్రవ్య సేవల లభ్యత

మన దేశంలోని 6 లక్షల గ్రామాలలో 30 వేల గ్రామాలలో మాత్రమే వాణిజ్య బ్యాంకుల శాఖలున్నాయి. దేశ జనాభాలో 34% మందికి మాత్రమే బ్యాంకు ఖాతాలున్నాయి. అంతర్జాతీయంగా 100 దేశాలలో ''ద్రవ్య, బ్యాంకింగ్‌ సేవల లభ్యత సూచి''లో మన దేశం 50వ స్థానంలో ఉంది. ఈశాన్య రాష్ట్రాలలో బ్యాంకింగ్‌ రంగ విస్తరణ మరింత తక్కువగా ఉంది. అదే సందర్భంలో భారతదేశంలోని జనాభాలో 10% జీవిత బీమాను, 0.6% సాధారణ బీమాను, 13% డెబిట్‌ కార్డులను, 2% క్రెడిట్‌ కార్డులను కలిగి ఉన్నారని ఒక సర్వేలో తేలింది. జాతీయ శాంపిల్‌ సర్వే ప్రకారం 8 కోట్ల 93 లక్షల వ్యవసాయ కుటుంబాలలో 51%మంది బ్యాంకులతో ఏ విధమైన లావాదేవీలు లేనివారుగా ఉన్నారు.

బ్యాంకింగ్‌ రంగ విస్తరణలో జాతీయ బ్యాంకుల పాత్ర

1969 వరకు కేవలం పట్టణ ప్రాంతాలకే పరిమితమైన బ్యాంకింగ్‌ రంగం, జాతీయకరణతో డిపాజిట్ల సేకరణలోను, రుణాల పంపిణీలోను అసాధారణ పాత్రను నిర్వహించింది. 1951లో వాణిజ్య బ్యాంకులు, కో-ఆపరేటివ్‌ సొసైటీల ద్వారా 7.3% వనరులు పంపిణీ కాగా 1991 నాటికి అది 66.3% అయ్యింది. 1969 జూన్‌ నాటికి 8,262 గా ఉన్న బ్యాంకు శాఖలు మార్చి 2006 నాటికి 69,471 కి పెరిగాయి. జూన్‌ 1969లో 64 వేల మంది ప్రజలకు ఒక బ్యాంకు శాఖ ఉండగా, 2006 నాటికి 16 వేల మంది ప్రజలకు ఒక బ్యాంకు శాఖ ఉన్నది. బ్యాంకు శాఖలలో జూన్‌ 1969 నాటికి గ్రామీణ శాఖలు 22.2% గా ఉండగా, మార్చి 98 నాటికి అది 51% అయ్యింది. ప్రాంతీయ గ్రామీణబ్యాంకు శాఖలు మారుమూల గ్రామాలకు విస్తరించడం, పోలీస్‌ స్టేషన్లు పెట్టలేని చోట్ల కూడ గ్రామీణ బ్యాంకు శాఖలను ఏర్పాటు చేసి సేవలనందిస్తున్నాయి. కాని ఆర్థిక సంస్కరణలు మొదలయ్యాక జాతీయ బ్యాంకులు తీవ్రమైన ఒత్తిడి పరీక్షలు ఎదుర్కొంటున్నాయి. సేవాదృక్పథం స్థానంలో లాభాల ధ్యేయం చోటుచేసుకున్నాయి. కష్టమర్ల ఛార్జీలు భారీగా పెరిగాయి. సాంకేతికాభివృద్ధితో మెరుగైన సేవలను ప్రజానీకం ఆహ్వానిస్తున్నా, 2004-2009 కాలంలో జాతీయ బ్యాంకులలో ప్రభుత్వ మూల ధన వాటాలు తగ్గటం, ప్రయివేటు విదేశీ బ్యాంకుల ప్రవేశంతో శాఖల విస్తరణ మెట్రోనగరాలకు, పట్టణ ప్రాంతాలకు పరిమితమయ్యాయి. నష్టాలొస్తున్నాయన్న సాకుతో అనేక గ్రామాలలో బ్యాంకు శాఖలు మూసివేయబడటమో లేదా దగ్గరి పట్టణానికి తరలించడమో జరిగింది. గ్రామీణ బ్యాంకులు కూడా వాణిజ్య బ్యాంకుల పద్ధతిలో సేవలనందిచడం, బ్యాంకు సిబ్బంది కొరతతో వాటి లక్ష్యాలకు దూరమౌతున్నాయి. ఆర్థిక సంక్షోభం నుండి భారత ఆర్థిక వ్యవస్థను రక్షించిన జాతీయ బ్యాంకింగ్‌ రంగాన్ని బ్యాంకింగ్‌ సంస్కరణలు దెబ్బతీస్తున్నాయి.

బ్యాంకులకు ఒత్తిడి పరీక్షలు-ఒక పరిశీలన

గుండె నొప్పి అంటూ వచ్చిన రోగికి, గుండె పటిష్టత అంచనా కట్టేందుకు డాక్టర్‌ నిర్వహించే ఒత్తిడి పరీక్షల (స్ట్రెస్‌ టెస్టులు) వలె, ఇటీవల యూరోపియన్‌ యూనియన్‌ బ్యాంకుల పటిష్టతను అంచనా వేసేందుకు యూరోపియన్‌ యూనియన్‌ బ్యాంకింగ్‌ సూపర్‌ వైజర్స్‌ కమిటి ఒత్తిడి పరీక్షలను నిర్వహించింది. యూరోజోన్‌ ఎదుర్కొన్న సార్వభౌమ రుణ చెల్లింపు వైఫల్య సంక్షోభంతో శృంగభంగమైన 91 యూరోపియన్‌ బ్యాంకులలో, 7 బ్యాంకులు ఒత్తిడి పరీక్షలలో నెగ్గలేదని ఆ కమిటీ ప్రకటించింది ఆ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకొని భారతీయ రిజర్వ్‌ బ్యాంకు, ప్రపంచ ఆర్థిక సంక్షోభ తదనంతర కాలంలో తామూ, రుణాలు, వడ్డీ రేట్ల సంకటాలను (రిస్క్‌) తట్టుకోకలిగే స్తోమతపై భారతీయ బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థలో ఒత్తిడి పరీక్షలు నిర్వహించామని, భారతీయ బ్యాంకులు పటిష్టంగా ఉన్నాయన్నారు. రానున్న కాలంలో దేశీయ బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థ విశ్వాసనీయతను పెంచేందుకు, మరిన్ని అధునాతనమైన ఒత్తిడి పరీక్షలు నిర్వహిస్తామని ప్రకటించారు. ప్రపంచ ఆర్థిక సంక్షోభాన్ని తట్టుకోగల విశిష్టమైన వ్యవస్థగా భారతీయ బ్యాంకింగ్‌ ప్రపంచ వ్యాప్తంగా కీర్తింపబడుతున్న కాలంలో, రిజర్వ్‌ బ్యాంకు ప్రకటన విస్మయాన్ని కల్గిస్తుంది.

ఒత్తిడి పరీక్షలు - ఏమిటి, ఎందుకు?

అనూహ్యమైన సంక్లిష్ట పరిస్థితుల ప్రభావాల నుండి తట్టుకోవటానికి అవసరమైన నికర సంపద (పెట్టుబడి) ఒక బ్యాంకు కలిగి ఉందా, లేదా అనే అంశాన్ని లోతుగా పరిశీలించే పరీక్షలు ఒత్తిడి పరీక్షలుగా చెప్తున్నారు. సామాన్యంగా ప్రతి బ్యాంకు స్వీయ పరిశీలనగా ఈ పరీక్షలు నిర్వహిస్తాయి. స్థూలంగా బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థను అస్థిర పరిచే పరిస్థితులు తలెత్తినా, లేదా అటువంటి పరిస్థితులకు అవకాశం ఉన్నా, ఆ దేశ కేంద్ర బ్యాంకు, ప్రభుత్వం ఇలాంటి పరీక్షలు నిర్వహించుకుంటాయి. ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో వస్తుత్పత్తి రంగంపై, ద్రవ్య ఆర్థిక వ్యవస్థ(ద్రవ్య పెట్టుబడి) అపరిమితమైన ఆధిపత్యాన్ని చలాయిస్తున్న కాలంలో అనిశ్చితి (రిస్క్‌) వ్యవస్థీకృతమైంది, విశ్వవ్యాప్తమైంది. ఒత్తిడి పరిస్థితుల అవసరాలు ఈ నేపథ్యంలో బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థలో నిత్య కృత్యమయ్యాయి.

వివిధ బ్యాంకింగ్‌ రిస్క్‌లు

సామాన్యంగా బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థను దెబ్బతీసే సంకటాలు (రిస్క్‌లు) 1. రుణ సంకటాలు (క్రెడిట్‌ రిస్క్‌) 2. మార్కెట్‌ సంకటాలు(మార్కెట్‌ రిస్క్‌) 3. నిధుల లభ్యత సంకటాలు (లిక్విడిటీ రిస్క్‌).

రుణ సంకటాలు

బ్యాంకులు అందించే వివిధ రుణాల ద్వారా ఉద్భవించే సంకటాలు రుణ సంకటాలు. సరియైన హామీ లేకపోవటం లేదా చెల్లించే స్థోమత లేకపోవటం లాంటివి వీటికి సాధరణమైన కారణాలుగా ఉంటాయి. పారు బాకీలు, నిరర్ధక ఆస్థులు ఇందులో భాగాలు. అమెరికాలో గృహ రుణ సంక్షోభం ఇందుకు తాజా ఉదాహరణ.

మార్కెట్‌ సంకటాలు

ద్రవ్య మారకపు విలువలు, వడ్డీ రేట్లు, ఈక్విటీలు, బాండులు, డెరివేటివ్‌లు లాంటి నూతన ద్రవ్య ఉత్పత్తుల ధరలలోని అనిశ్ఛితితో ఏర్పడేవి మార్కెట్‌ సంకటాలు. యూరోజోన్‌ సార్వభౌమ రుణ చెల్లింపు వైఫల్య సంక్షోభం ఇందుకు ఉదాహరణ.

నిధుల లభ్యత సంకటం

లెహమాన్‌ బ్రదర్స్‌ దివాళాకు ముందుకాలంలో అంతర్జాతీయంగా నిధుల లభ్యత బ్యాంకులకు పెద్ద సమస్యగా ముందుకు రాలేదు. లెహమాన్‌ బ్రదర్స్‌ దివాళా ఉదంతంతో రిస్క్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌ సూత్రాలు తల్లక్రిందులైనాయి. 2008 సం|| బ్యాంకింగ్‌ రంగంలో సృష్టించిన నిధుల లభ్యత(లిక్విడిటీ) కొరత, భయోత్పాతంతో బెంబేలెత్తిన బ్యాంకేతర ద్రవ్య సంస్థలైన మనీ మార్కెట్‌లు బ్యాంకులకు పెట్టుబడులు పెట్టటానికి నిరాకరించాయి. సముచితమైన వడ్డీరేట్లకు నిధులు దొరకక, ఆస్తులు అమ్మి నిధులు సమకూర్చాలన్నా ఆస్తులు విలువలు లేక, డిపాజిట్‌ దారుల డిమాండ్‌ మేరకు నిధులు అందించలేక బ్యాంకులు తల్లడిల్లాయి. ఈ నేపథ్యంలో బ్యాంకుల ఆర్థిక పటిష్టతను బేరీజు వేసుకొని, ఉపద్రవ నివారణా చర్యలకు సమాయత్తం కావడం కోసం నిర్వహించే ఒత్తిడి పరీక్షలు ఆహ్వానించ దగ్గవే. కానీ ఈ సంకటాలకు మూలమైన విధానాల సవరణలకు కాక బ్యాంకులలో జరిగే వివిధ వ్యవస్థీకృత సవరణలే ఆందోళనను కల్గిస్తున్నాయి.

అమెరికాలో ఒత్తిడి పరీక్షలు

2009 ప్రథమార్థంలో అమెరికా ట్రెజరీ డిపార్ట్‌మెంట్‌ ఆధ్వర్యంలో అతి పెద్ద 19 బ్యాంకులపై నిర్వహించిన ఒత్తిడి పరీక్షలలో 10 బ్యాంకులు ఉత్తీర్ణతను సాధించలేక పోయాయి. ఈ 10 బ్యాంకులలో 74.6 బిలియన్‌ డాలర్ల పెట్టుబడి కొరత కావడమే వైఫల్యాలకు కారణంగా నిర్వాహకులు పేర్కొన్నారు. వైఫల్యమైన బ్యాంకులు పెట్టుబడి కొరతను పూడ్చుకొనే మార్గాలను వివరించారు. ఈ ఫలితాల ప్రచార హోరుతో అమెరికాలోని స్టాక్‌ మార్కెట్‌ 7 నెలలో 36% పుంజుకుంది.

యూరోపియన్‌ యూనియన్‌ లో ఒత్తిడి పరీక్షలు

జూలైలో యూరోపియన్‌ యూనియన్‌లు 91 బ్యాంకులకు ఒత్తిడి పరీక్షలు నిర్వహించగా, 7 బ్యాంకులు 3.5 బిలియన్‌ యూరోల పెట్టుబడి కొరత కారణంగా పరీక్షలలో విజయవంతం కాలేదని నిర్వాహకులు తెలియజేసారు. వీటిలో స్పెయిన్‌ దేశంలో 5 బ్యాంకులు, జర్మనీ, గ్రీస్‌లలో ఒక్కొక్క బ్యాంకు ఉన్నాయి. అంటే మిగిలిన బ్యాంకుల ఆర్థిక పటిష్టత బాగున్నట్లే లెక్క. నిరుజ్యోగం 6%, జి.డి.పిలో తగ్గుదల 3%, షేర్‌ మార్కెట్‌ పతనం 20%, మార్కెట్‌ వడ్డీ రేట్ల పెరుగుదల 6% సంభవించిన పరిస్థితులలో నెలకొనే పరిణామాలకు తట్టుకోగలిగే పెట్టుబడి పరిపూర్ణత కలిగిన బ్యాంకులను పరీక్షలలో విజేతలుగా సూత్రీకరించారు. ఈ ఫలితాలతో మార్కెట్‌ వర్గాలు ఊపిరి పీల్చుకొని, ఆర్థిక వ్యవస్థలు గాడిలో పడతాయని, అమెరికాలో మాదిరిగా ఫైనాన్షియల్‌ మార్కెట్‌ జోరుగా ఊపందుకుంటుందని కొండంత ఆశతో యూరోపియన్‌ యూనియన్‌ ఉంది. అమెరికా, యూరోపియన్‌ యూనియన్‌లలో జరిపిన ఒత్తిడి పరీక్షల విశ్వాసనీయతపై అనేక విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి.

ముగింపు

ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో బ్యాంకుల పై పెరిగిన ఒత్తిడి విధానపరమైంది నిజమైన ఒత్తిడి పరీక్షలు పాలక వర్గ ఆర్థిక, ద్రవ్య విధానాలపై ఉండాలి. అందుకు భిన్నంగా అమెరికా, యూరోపియన్‌ యూనియన్‌ లలో నిర్వహించిన పరీక్షలు కేవలం మార్కెట్ల విశ్వాసాన్ని పొందటానికి చేసిన జిమ్మిక్కులే. వీటి ఫలితాలు స్వల్పకాలికాలు. భారతదేశంలో బ్యాంకింగ్‌ రంగంపై నిర్వహింపబడుతున్న ఒత్తిడి పరీక్షల తీరు వేరుగా ఉంది. ప్రపంచ ఆర్థిక సంక్షోభం నుండి మన ఆర్థిక వ్యవస్థను నిలబెట్టిన జాతీయ బ్యాంకింగ్‌ రంగాన్ని భూస్థాపితం చేసి, ఈ రంగాన్ని సంక్షోభానికి కారకులైన విదేశీ బ్యాంకులకు ధారాదత్తం చేయటానికి ఒత్తిడి పరీక్షలను సాధనాలుగా వినియోగిస్తున్నారు. రిజర్వ్‌ బ్యాంకు తాజా ప్రకటన ఇందులో భాగమే. దేశ కాలమాన పరిస్థితులకు అనుగుణంగా చేపట్టాల్సిన ఒత్తిడి పరీక్షల స్థానంలో, సర్వజనీనమైన, ప్రపంచంలోని అన్ని దేశాలకు వర్తించే విధంగా ఈ పరీక్షల ప్రమాణాలను అంతర్జాతీయ సంస్థలు రూపొందిస్తున్నాయి. ఇది జాతీయ ఆర్థిక సార్వభౌమాధికారానికి, స్వావలంబనకు విఘాతం కల్గిస్తుంది.

మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ మార్కెట్‌-రెండవ భాగం

అంతర్జాతీయ ద్రవ్య పెట్టుబడి ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థల్ని శాసిస్తున్న కాలంలో మ్యూచువల్‌ ఫండ్స్‌ పరిశ్రమ విశిష్ట వైభవాన్ని చవిచూసింది. లాభాలు, భద్రత, కోరినప్పుడు డబ్బుగా మార్చుకోగలిగే వెసులుబాటు (లిక్విడిటీ) లాంటి లక్షణాలు పుణికిపుచ్చుకుంటాయని చెప్పుకొనే మ్యూచువల్‌ ఫండ్స్‌, మదుపరులను ఆకట్టుకోవటంలో ఈ మధ్య కాలంలో వెనుకపట్టు పట్టాయి. మన దేశంలో పారిశ్రామిక రంగానికి పెట్టుబడుల్ని సమకూర్చటం, చిన్నమదుపుదారులకు సైతం స్టాక్‌ మార్కెట్‌ ప్రయోజనాల్ని అందించడం లాంటి లక్ష్యాలతో ప్రారంభమైన మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ రంగ అభివృద్ధి క్రమాన్ని సంక్షిప్తంగా సమీక్షిద్దాం.
మనదేశంలో మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ రంగం అభివృద్ధి

మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ వాణిజ్యాన్ని సెబి (సెక్యూరిటీస్‌ అండ్‌ ఎక్స్‌ఛేంజ్‌ బోర్డు ఆఫ్‌ ఇండియా) నియంత్రిస్తుండగా, అసోసియేషన్‌ ఆఫ్‌ మ్యూచువల్‌ ఫండ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా (ఎ.యం.ఎఫ్‌.ఐ) మ్యూచువల్‌ ఫండ్స్‌ గురించి మదుపుదారులలోను, పంపిణిదారులలోను అవగాహనను, పరిజ్ఞానాన్ని పెంచడంకోసం కృషి చేస్తుంది. 1963లో ప్రభుత్వరంగమైన యూనిట్‌ ట్రస్ట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా (యు.టి.ఐ) పేరు మీద ప్రారంభమైన మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ రంగంలో 1987 నాటికి జాతీయ బ్యాంకులు, ఇన్సూరెన్స్‌ కంపెనీలు ప్రవేశించాయి. 1988 చివరికి ఈ రంగంలో ''యాజమాన్యంలోని సగటు ఆస్తుల విలువ'' (యావరేజ్‌ ఎస్సెట్స్‌ అండర్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌ - ఎ.యు.యం) రూ. 6,700 కోట్లుగా ఉంది. 1993లో ఈ పరిశ్రమలోకి ప్రయివేట్‌ కంపెనీలు ప్రవేశించి ఎ.యు.యం రూ. 47,004 కోట్లకు చేరి, 2004 నాటికి ఈ విలువ రూ. 1,40,000 కోట్లకు పెరిగింది. 2007 ద్వితీయార్ధం నుండి 2009 ప్రథమార్ధం వరకు ప్రపంచ ఆర్థిక సంక్షోభం దెబ్బకు మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ రంగం చతికిల బడింది. భారత దేశంలో మొట్టమొదటగా ఆగస్టు-నవంబరు 2008 నాటికి ఈ వాణిజ్యం 26.1%నికి పడిపోయింది. కానీ మార్చి-ఆగస్టు 2009 నాటికి పరిస్థితులు మారి, వాణిజ్యం మళ్ళీ 52.1%నికి పెరిగింది. ఈ పెరుగుదల ఈక్విటీ/బ్యాలెన్స్‌డ్‌ పథకాలలో 66%, రుణ పథకాలలో 114.7%గా నమోదైంది. డిశంబర్‌ 2009 నాటికి మ్యూచువల్‌ ఫండ్స్‌ ఎ.యు.యం, రూ. 7,61,626 కోట్లకు పెరిగింది. ఇందులో జాతీయ బ్యాంకులు నిర్వహించే మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ కంపెనీలు 16.28%, యల్‌.ఐ.సి. 6% ఉండగా, ప్రయివేటు రంగంలోని కంపెనీలు (స్వదేశీ, విదేశీ, సంయుక్త రంగాలు) 77.2%గా ఉన్నాయి. అంటే ప్రభుత్వ రంగంలో మొదలైన భారతీయ మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ మార్కెట్‌లో ప్రస్తుతం 3/4 వంతు ప్రయివేటు రంగం హస్తగతం చేసుకుంది.
మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ మార్కెట్‌ తీరుతెన్నులు

భారతదేశంలోని మ్యూచువల్‌ ఫండ్స్‌ ''యాజమాన్యంలోని సగటు ఆస్థుల విలువ (ఎ.యు.యం) లో అత్యధిక భాగం రుణపథకాల (డెట్‌ స్కీమ్స్‌) లోనే ఉంది. ఈక్విటీ పథకాలలో కేవలం 20% (సుమారు) మాత్రమే ఉంటుందని అంచనా వేస్తున్నారు. రుణ పధకాలలో అత్యధిక భాగం సంస్థాగత మదుపు దారుల పెట్టుబడులు కాగా, గ్రోత్‌ ఫండ్‌, బ్యాలెన్స్‌డ్‌ ఫండ్‌ పధకాలలో అత్యధికంగా రిటైల్‌ మదుపుదారులు పెట్టుబడులు పెడుతున్నారు. అంటే ఈ వాణిజ్యంలో వ్యక్తిగత మదుపుదారుల సంఖ్య అత్యధికంగా ఉంటుంది. ఈ పరిశ్రమ, దేశంలో 150 నగరాలకు విస్తరించగా, ఎ.యు.యంలో 85%, 10 మెట్రో నగరాలకు మాత్రమే పరిమితమైంది. అంటే ఈ వాణిజ్యంలో అత్యధిక భాగం నగరాలకే లక్ష్యమైంది. సి.యం.ఐ.ఇ (సెంటర్‌ ఫర్‌ మానిటరింగ్‌ ఇండియన్‌ ఎకానమి) అంచనాల ప్రకారం డిసెంబర్‌-2009 నాటికి భారతదేశ జనాభాలో 8 కోట్ల 76 లక్షల కుటుంబాలు బంగారంలోను, 5 కోట్ల 97 లక్షల కుటుంబాలు జీవిత భీమా లోను, 4 కోట్ల 60 లక్షల కుటుంబాలు ఫిక్స్‌డ్‌ డిపాజిట్ల లోను, 9 లక్షల 20 వేల కుటుంబాలు స్టాక్‌ మార్కెట్‌లో పెట్టుబడులు పెడుతుండగా, మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌లో కోటి మంది లోపు కుటుంబాలు పెట్టుబడులు పెడుతున్నట్లు తెలుస్తుంది. భారతదేశంలోని దేశీయ పొదుపులో మ్యూచువల్‌ ఫండ్స్‌ అతి తక్కువ భాగంగా ఉంది.
కలవర పెడుతున్న ఈక్విటీ మదుపరుల నిష్క్రమణ

మార్చి-జూన్‌ 2010 మధ్య కాలంలో మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ మార్కెట్‌లో 7.5 లక్షల ఈక్విటీ ఆధారిత గ్రోత్‌/బ్యాలెన్స్‌ ఫండ్‌ పథకాలలోని ఖాతాలు (ఫోలియోలు) విరమించుకోవడం జరిగింది. ఇదే కాలంలో 1.9 లక్షల నూతన రుణపథకాల ఖాతాలు చేరినా, ఖాతాల భారీ విరమణలు మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ వర్గాల్నికలవరపెటుతున్నాయి. ఎ.యం.ఎఫ్‌.ఐ గణాంకాల ప్రకారం జూన్‌ 2010 నాటికి భారతదేశంలోని మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ పరిశ్రమ 3,578 పథకాలతో, 4,79,41,250 ఖాతాలతో (ఫోలియోలు), 6.7 లక్షల కోట్ల ఎ.యు.యంతో నమోదైయింది. వీటిలో 4కోట్ల 35 లక్షల ఖాతాలు గ్రోత్‌/బ్యాలెన్స్‌డ్‌ ఫండ్స్‌కు సంబంధించినవి. ఇదే సమయంలో రిలయన్స్‌ మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ రూ. 1 కోటి 1 లక్ష ఎ.యు.యం తోనూ, యూనిట్‌ ట్రస్ట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ 1 కోటి ఖాతాలు (ఫోలియోలు) కలిగి ప్రథమస్థానంలో ఉన్నాయి. ఈ సమయంలో సెన్సెక్స్‌ పెరుగుదల నిలకడగా ఉన్నా, మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ రంగంలో దాదాపు 4 లక్షల ఖాతాల పతనంపై మార్కెట్‌ వర్గాలు, సెబీ మల్లగుల్లలు పడుతున్నాయి.
ఎందుకిలా జరిగింది?

భారతదేశంలోని మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ స్కీమ్‌లు ఆకర్షణీయంగా లేవన్న విమర్శలు సర్వత్రా ఉన్నాయి. మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ స్కీమ్‌లో చేరేటప్పుడు ఎంట్రీ లోడ్‌ క్రింద 2.5% గతంలో కట్టించుకునేవారు. ఈ సొమ్ము, స్కీమ్‌ సొమ్ముతో పాటు వసూలు చేయబడేది. ఇలా వసూలు చేసిన సొమ్ము మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ పంపిణీదారులకు (ఏజెంట్‌లు/మధ్యవర్తులు) కమీషన్‌ కింద చెల్లింపబడేది. ఆగస్టు 2009లో సెబీ ఈ ఎంట్రీ లోడును రద్దు చేసి, కమీషన్‌ను నేరుగా మదుపుదారుల నుండే వసూలు చేసుకోమని ఆదేశించింది. ఈ చర్యకు వ్యతిరేకంగా పంపిణీదారులు సెబీ కార్యాలయం ముందు తీవ్ర నిరసనలు వ్యక్తం చేసిన ప్రయోజనం లేకపోయింది. దీనితో పంపిణిదారులు మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ పథకాల్ని ప్రచారం చేయడం, మదుపుదారులను చేర్పించడం మానేసారు. ఇదే సమయంలో ''యూలిప్‌'' (యూనిట్‌ లింక్డ్‌ ఇన్యూరెన్స్‌ పధకం) లలో ఆకర్షణీయమైన కమీషన్‌లు చెల్లిస్తున్న కారణంగా మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌లకు ఆదరణ తగ్గి ''యూలిప్‌'' మార్కెట్‌ పెరిగినట్లు నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు. ఈ కారణంగానే సెబీ, ''యూలిప్‌'' పథకాలు, మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ పథకాల పోలికలతో ఉన్నందున వాటిపై నియంత్రణ తమదేనంటూ వివాదానికి దిగటం, అంతిమంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం సెబీ అభ్యంతరాల్ని తోసిపుచ్చడం జరిగింది. సెబీ, మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ మార్కెట్‌ మదుపుదారుల ఆదరణను తిరిగి పొందటం కోసం అనేక చర్యలు తీసుకుంటోంది. ఈ చర్యలు ఏ మేరకు జయప్రదం అవుతాయో కాలమే తేల్చాలి. ''మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ పథకాల నిర్మాణం సంక్లిష్టమైనందున, వివరించి నచ్చచెప్పే పంపిణీదారుల ఆవశ్యకత అనివార్యమని, అందువల్లే ఎంట్రిలోడ్‌ రద్దు మదుపుదారులకు ప్రయోజనకరమైనప్పటికి, వారిపై ఏ విధమైన ప్రభావాన్ని కల్గించలేకపోయిందని'' మార్కెట్‌ వర్గాలు అభిప్రాయపడుతున్నాయి. ఎంట్రీలోడ్‌ పునరుద్ధరణ, సమర్థవంతమైన ఫండ్‌ మేనేజర్ల ఏర్పాటు జరగనంతకాలం మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ కంపెనీల కష్టాలు తీరేటట్లు లేవు.
ముగింపు

అంతర్జాతీయ ద్రవ్య పెట్టుబడి అవసరాలకు అనుగుణంగా వినియోగింపబడుతున్న ద్రవ్య సాధనాలలో ఒకటిగా ''మ్యూచువల్‌ ఫండ్స్‌''ను చూడాలి. 1993 తదనంతర కాలంలో మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ మార్కెట్‌, స్టాక్‌ మార్కెట్‌ అడుగుజాడలలో నడుస్తున్నది. 1993 నుండి 2007 వరకు ఈ రంగం విదేశీ సంస్థాగత మదుపుదారుల పెట్టుబడులతో అప్రతిహతంగా కొనసాగింది. 2007-2009 మధ్య కాలంలో ప్రపంచ ఆర్థిక సంక్షోభంతో వెనక్కు మళ్ళిన విదేశీ సంస్థాగత పెట్టుబడులతో ఈ రంగం కూడా కుప్పకూలింది. దేశీయ పరిస్థితులతో పాటు విదేశీ పెట్టుబడుల ప్రాబల్యం ఈ రంగంపై గణనీయంగా ఉంటుందని గమనించాలి. అదే సందర్భంలో యూనిట్‌ ట్రస్ట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా విశిష్ట ఉత్పాదన అయిన యు.యస్‌-64 (భారతదేశంలోని మొదటి మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌) 1998లో భారీ స్కాంలో కూరుకుపోవడంతో మదుపుదారుల విశ్వాసం భారీగా దెబ్బతిన్నది

ఈ స్కాం ప్రభావంతో నష్టపోయిన లక్షలాది మదుపుదారుల ఆక్రందనలతో 2001లో అప్పటి కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిని పార్లమెంట్‌లో నిలదీయాల్సిన పరిస్థితులు దాపురించాయి. మదుపుదారులకు గ్యారంటీ, వస్తూత్పత్తి రంగానికి వనరులు సమకూర్చే లక్ష్యాలతో ప్రారంభమైన భారతదేశ మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ మార్కెట్‌ ప్రపంచీకరణ విధానాలతో సెకండరీ మార్కెట్‌ పెట్టుబడులతో అస్థిరతకు, అభద్రతకు గురికావల్సి వచ్చింది. అందువల్ల మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ రంగంలో మదుపుదారులకు, ఫండ్‌ కంపెనీలకు ద్రవ్య పెట్టుబడి ఆటుపోట్లు అనివార్యాలు.

మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ మార్కెట్‌

మొదటిభాగం

గత నాలుగు నెలలుగా ఈక్విటీ స్కీమ్‌లోని మ్యూచువల్‌ ఫండ్స్‌ ఖాతాలు గణనీయమైన సంఖ్యలో విరమించుకోవడం క్యాపిటల్‌ మార్కెట్‌ వర్గాలలో కలవరాన్ని లేపింది. ప్రపంచీకరణ విధానాల నేపథ్యంలో మ్యూచువల్‌ ఫండ్స్‌, ద్రవ్య ఉత్పత్తులలోనే అత్యధిక ఆదరణను పొందాయి. కానీ అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సంక్షోభంతో కుప్పకూలిన ఫైనాన్షియల్‌ రంగంతోపాటు మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ రంగం నేలకొరిగింది. తదనంతర కాలంలో మన దేశంలో మార్కెట్‌ వేగంగా పుంజుకున్న నేపథ్యంలో తాజా పరిణామం మార్కెట్‌ వర్గాలకు అశనిపాతంలా ఉంది.

మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ అంటే

వివిధ మదుపుదారుల నుండి మదుపు సొమ్మును ఒక నిధిగా పోగుచేస్తారు. ప్రతిగా మదుపు దారులకు వారి మదుపు సొమ్ము నిష్పత్తిలో యూనిట్‌లుగా విక్రయిస్తారు. ఈ నిధిని మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ లేదా పరస్పర నిధి అంటారు. యూనిట్ల రూపంలో సేకరించిన నిధి సొమ్ము మొత్తాన్ని ఆ నిధి లక్ష్యాలకనుగుణంగా స్టాక్‌ మార్కెట్‌లో పెట్టుబడి పెడతారు. ఈ పెట్టుబడులు వివిధ రంగాలు, పరిశ్రమలలో వైవిధ్యంగా పెట్టటం వల్ల ''రిస్క్‌'' అదుపు చేయబడుతుంది. మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ మదుపుదారులను ''ఫండ్‌ హోల్డర్లు'' అని పిలుస్తారు. ఈ పెట్టుబడులపై వచ్చే డివిడెండ్లు గాని, వడ్డీ ఇతర ఆదాయాలు ఆ నిధికి జమ చేస్తారు. యూనిట్లగా విభజించిన నిధి సొమ్ముతో పెట్టుబడి పెట్టిన ద్రవ్య ఉత్పత్తుల విలువపై, యూనిట్‌ విలువ ఆధారపడి ఉంటుంది. స్టాక్‌ మార్కెట్‌ లోని పరిణామాలతో యూనిట్‌ విలువ ప్రతి రోజు మారుతుంటుంది. ఏరోజుకారోజు యూనిట్‌ విలువను లెక్కిస్తారు. ఈ విలువ నుండి యూనిట్‌ నిర్వహణకై అయ్యే ఖర్చును మినహాయించిన విలువను నికర ఆస్థి విలువ లేదా నెట్‌ ఎస్సెట్‌ వ్యాల్యూ, క్లుప్తంగా యన్‌.ఏ.వి అంటారు. నిర్వహణ ఖర్చులు తగ్గిన మేరకు యూనిట్ల కేటాయింపు పెరుగుతుంది. నిధి మొత్తం మార్కెట్‌ విలువను యాజమాన్యంలోని ఆస్థుల విలువ (ఎస్సెట్స్‌ అండర్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌) అంటారు. ఒక నిర్ణీత కాలంలోని కంపెనీలన్నింటి యాజమాన్యంలోని ఆస్తుల సగటు విలువను ''యాజమాన్యంలోని సగటు ఆస్తుల విలువ లేదా యావరేజ్‌ ఎస్సెట్స్‌ అండర్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌'' అంటారు.

మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ - ప్రత్యేకతలు

మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ కంపెనీ తప్పనిసరిగా సెబీ (సెక్యూరిటీస్‌ అండ్‌ ఎక్స్‌చేంజ్‌ బోర్డు ఆఫ్‌ ఇండియా) దగ్గర నమోదు చేసుకొని ఉండాలి. భారతదేశంలోని మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ కంపెనీల నియంత్రణ 1993లోనే సెబీకి అప్పగించబడింది. స్టాక్‌ మార్కెట్‌లో పెట్టుబడి పెట్టటానికి అవసరమైన అనుభవం, పరిజ్ఞానం, నైపుణ్యం, తీరిక లేని మదుపుదారులు మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌లో పెట్టుబడి పెట్టి స్టాక్‌ మార్కెట్‌ ప్రయోజనాలను పొందవచ్చు ఈ రంగంలో అనుభవం, దక్షత కలిగిన నిపుణులు ఫండ్‌ మేనేజర్‌లుగా ఉంటారు. ఉన్నత మధ్య తరగతి వర్గం ఈ రంగంలో గణనీయంగా మదుపు చేస్తున్నారు.

మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌లో పెట్టుబడి మార్గాలు

ప్రతియూనిట్‌ హోల్డరు తన నిధిని, ఏదో ఒక స్కీమ్‌ను ఎన్నుకొని పెట్టుబడి పెట్టాల్సి ఉంటుంది. సామాన్యంగా మూడు పద్ధతులలో మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ పెట్టుబడులు ఉంటాయి.

1. గ్రోత్‌ లేదా ఈక్విటీ స్కీమ్‌

ఈ స్కీమ్‌ని ఎంచుకున్న నిధులలో అత్యధిక భాగం షేర్‌ మార్కెట్లో పెట్టుబడి పెట్టబడతాయి. షేర్‌ మార్కెట్‌ ఒడుదుడుకుల రిస్క్‌ ఇందులో అధికంగా ఉంటుంది. అదే సమయంలో లాభాలు /నష్టాలు అదే స్థాయిలో ఉంటాయి. మధ్య/దీర్ఘకాలిక పెట్టు బడులతో మూల ధనాన్ని గణనీయంగా పెంచడం ఈ స్కీమ్‌ ఉద్దేశ్యం.

2. డెట్‌/ఇన్‌కమ్‌ స్కీం

మదుపుదారులకు నిర్ణీత వ్యవధిలో, క్రమ పద్ధతిలో ఆదాయాన్ని అందిచటం ఈ పథకం యొక్క లక్ష్యం. ఈ స్కీమ్‌ లోని నిధులను స్థిరమైన ఆదాయాన్నిచ్చే బాండ్లు, కార్పొరేట్‌ డిబెంచర్లు, ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలు, మనీ మార్కెట్లలో పెట్టుబడి పెడతారు. స్టాక్‌ మార్కెట్‌ ఒడుదుడుకులు ఈ పథకంపై ఉండవు. కానీ వడ్డీ రేట్లలో వచ్చే మార్పులు ఈ పథకంపై ప్రభావాన్ని కల్గిస్తాయి. రిస్క్‌ తక్కువ. ఆదాయం కూడా అదే పద్ధతిలో ఉంటుంది.

3. బ్యాలెన్స్‌డ్‌ ఫండ్‌

మదుపుదారులకు ఈక్విటీ మార్కెట్‌ ప్రయోజనాలతో పాటు క్రమబద్ధమైన ఆదాయాన్ని అందించడం ఈ పథకం లక్ష్యం. సాధారణంగా ఈక్విటీ, డెట్‌ (ఋణ) సాధనాలలో 40:60 నిష్పత్తిలో ఈ పథకంలో పెట్టుబడి పెడతారు. గ్రోత్‌ ఫండ్‌ కంటే ఈ పథకంలో రిస్క్‌ తక్కువగా ఉంటుంది. ఆదాయం మధ్యస్థంగా ఉంటుంది.

ఇవికాక కేవలం ప్రభుత్వం సెక్యూరిటీలలో పెట్టుబడి పెట్టే గిల్ట్‌ఫండ్‌, ప్రత్యేకమైన రంగాలు/పరిశ్రమలలో పెట్టుబడి పెట్టే సెక్టార్‌ఫండ్‌, సరుకులు, రియల్‌ ఎస్టేట్‌, బులియన్‌ ఫండ్స్‌ కూడా ప్రభుత్వ పరిశీలనలో ఉన్నాయి. మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌లో లాభనష్టాలన్నింటిని యూనిట్‌ హోల్డర్‌ భరించాల్సి ఉంటుంది. పథకాల గత ఫలితాల ఆధారంగా భవిష్యత్‌ అంచనాలు మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌లో వేసికోకూడదు. ఎప్పటి పరిస్థితుల్ని అప్పుడే బేరీజు వేసుకోవాలి.

భారతదేశంలో మ్యూచువల్‌ ఫండ్స్‌

భారతదేశంలోని మొట్టమొదటి మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ కంపెనీగా యూనిట్‌ ట్రస్ట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా (యుటిఐ)ని చెప్పుకోవాలి. 1963లో ఈ సంస్థ ప్రభుత్వరంగంలో రిజర్వ్‌ బ్యాంకు నియంత్రణతో ఏర్పాటు చేయబడినది. ఈ సంస్థ చేపట్టిన మొదటి పథకం యూనిట్‌-1964 (యు.యస్‌-64). 1987 నుండి 1993 మధ్య కాలంలో ప్రభుత్వ రంగ బ్యాంకులు, ఇన్సూరెన్స్‌ కంపెనీలు మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ రంగంలో ప్రవేశించాయి. ఈ రంగంలో ప్రవేశించిన మొదటి బ్యాంకు స్టేట్‌ బ్యాంకు ఆఫ్‌ ఇండియా (1987). 1989లో ఎల్‌.ఐ.సి, 1990లో జి.ఐ.సి ఈ రంగంలో అడుగుపెట్టాయి. నూతన ఆర్థిక విధానాల అమలు తరువాత 1993 నుండి ఈ రంగంలో ప్రయివేటు కంపెనీలను అనుమతించారు. కొఠారి పయనీర్‌ (ప్రస్తుతం ఈ కంపెనీ ఫ్రాంక్లిన్‌ టెంపుల్‌టన్‌ తో విలీనమైంది) 1993లో ప్రయివేటు రంగంలో ప్రారంభించబడిన మొదటి మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ కంపెనీ. 1993 నుండి ఈ రంగం నియంత్రణను సెబీకి అప్పచెప్పారు. 2003వ సంవత్సరంలో యు.యస్‌-64 పధకాన్ని నిర్వహించే బాధ్యతను పూర్తిగా యుటిఐకి అప్పచెప్పి, యుటిఐ మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ కంపెనీ ఏర్పాటు చేయబడింది. యుటిఐ మటుకు సెబీ నియంత్రణ పరిధిలో ఉండదు. ప్రభుత్వ ఆధీనంలో ప్రారంభమైన భారతీయ మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ రంగంలో అత్యధిక భాగం ప్రస్తుతం ప్రయివేట్‌ రంగంలో ఉండటం గమనించాల్సిన అంశం.

యూనిట్‌ లింక్డ్‌ బీమా మార్కెట్లు- ఒక పరిశీలన

రెండవ భాగం

నయా ఉదారవాద విధానాల నేపథ్యంలో జీవిత బీమా రంగం మునుపటి లక్ష్యాలకు దూరమౌతున్నది. భారతీయ జీవిత బీమా సంస్థ సైతం ఆ ప్రభావాలకు లోను కావల్సి వచ్చింది. 2003 నుండి 2008 వరకు స్టాక్‌ మార్కెట్‌ విజృంభణ మోజులో పడి స్వల్ప కాల ప్రయోజనాలకు ''యూలిప్‌''లను విక్రయించడం అధికమైంది. ఆ తదనంతర కాలంలో సంభవించిన ప్రపంచ వ్యాప్త పరిణామాలతో దెబ్బతిన్న ''యూలిప్‌''ల ప్రతిఫలం (ఈల్డ్‌)పైమ్మర చర్చ ముమ్మరమైంది.

''యూలిప్‌''లలో గమనించాల్సిన కొన్ని అంశాలు

సామాన్యంగా జీవిత బీమాలో ఊహించని ఘటనల నేపథ్యంలో కుటుంబానికి కావలసిన బీమా రక్షణ కోసం పాలసీదారుడు తన వ్యక్తిగత రిస్క్‌ను ఉమ్మడి రిస్క్‌కు బదిలీ చేస్తాడు. కానీ ''యూలిప్‌'' పధకంలో మార్కెట్‌ రిస్క్‌ మొత్తాన్ని వ్యక్తి భరించాల్సి ఉంటుంది. అందుకోసం ''యూలిప్‌'' ఉత్పత్తులకు సంబంధించిన వివరాలన్నింటిని క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేయాలి. ఇందుకోసం బీమా కంపెనీ సాధికారికంగా ప్రచురించే ప్రాస్పెక్టస్‌ను తప్పనిసరిగా చదవడం అవసరం.

అత్యధిక ఖర్చులతో తగ్గే యూనిట్ల కేటాయింపు

''యూలిప్‌'' పథకంలో పాలసీ దారుడు చెల్లించాల్సిన ప్రీమియం అలకేషన్‌ ఛార్జీలు, ఫండ్‌ నిర్వహణ ఖర్చులు, పాలసీ నిర్వహణ ఖర్చులు, బీమా రక్షణకు అవసరమయ్యే రిస్క్‌ ప్రీమియం తదితర ఛార్జీలను మినహాయించి మిగిలిన సొమ్మును బీమా కంపెనీలు యూనిట్లలో పెట్టుబడి పెడతారని చెప్పుకున్నాం. ప్రీమియంలో ఈ ఖర్చుల మోతాదు ఏ మేరకు పెరిగితే ఆ మేరకు కేటాయించగల యూనిట్లు తగ్గుతాయి. ఖర్చులు తగ్గితే, యూనిట్లు పెరుగుతాయి. అంటే ''యూలిప్‌'' ఉత్పత్తుల నాణ్యత ఆ పథకాన్ని నిర్వహించటానికి అయ్యే ఖర్చులపై ఆధారపడి ఉంటుందన్న సూత్రాన్ని పాలసీదారుడు తప్పనిసరిగా గమనించాలి. అందుకోసంగా బీమా కంపెనీల వివిధ ప్రాస్పెక్టస్‌ను పోల్చి చూసుకోవాలి. ఇప్పటివరకు వివిధ జీవిత బీమా కంపెనీలు ''యూలిప్‌''లలో మొదటి సంవత్సరం ఖర్చుల క్రింద 15% నుండి 70% వరకు వసూలు చేస్తున్నారు. రెండవ సం|| నుండి ఆ ఖర్చులు తగ్గుతుంటాయి. స్పల్ప కాల ప్రయోజనాల కోసం ''యూలిప్‌''లలో మూడు సం||ల పాటు ప్రీమియంలు (లాక్‌-ఇన్‌ పిరియడ్‌) చెల్లించిన పాలసీదారుడు ఆ తరువాతి కాలంలో ప్రీమియంలు చెల్లించక నిష్క్రమిస్తే, అత్యధిక ఖర్చుల మినహాయింపుతో పాటు సరండర్‌ చార్జీల విధింపుతో ఎక్కువగా నష్టపోవాల్సి ఉంటుంది. ఈ నష్టం ఆ సొమ్మును పెట్టుబడి పెట్టిన ''ఫండ్‌''ను బట్టి మారుతుంటుంది. అందుకే ''యూలిప్‌''పథకాలు స్వల్పకాలం కంటే దీర్ఘకాలంగానే లాభదాయకాలు.

స్విచ్చింగ్‌

మ్యూచువల్‌ ఫండ్‌ పథకాల కంటే ''యూలిప్‌'' పథకాలలో ఉన్న మెరుగైన సదుపాయం స్విచ్చింగ్‌. ''యూలిప్‌'' పెట్టుబడులను గ్రోత్‌ ఫండ్‌, సెక్యూరిటి ఫండ్‌, బాండ్‌ ఫండ్‌, బ్యాలెన్స్‌డ్‌ ఫండ్‌లలోని ఏదో ఒక నిధి ద్వారా పాలసీదారుడు పెట్టుబడి పెట్టాలి. ''యూలిప్‌'' దీర్ఘకాలిక ఒప్పందం కాబట్టి, ఒప్పందకాల పరిమితిలో పాలసీదారుడు ఒక రకం ఫండ్‌ నుండి మరొక రకం ఫండ్‌కు మారటం స్విచ్చింగ్‌ అంటారు. ఉదాహరణకు గ్రోత్‌ ఫండ్‌లో ఈక్విటీలలో పెట్టుబడుల కోసం ఎన్నుకున్న పాలసీదారుడు తదనంతర కాలంలో ఈక్విటీ మార్కెట్‌ ఆరోగ్యకరంగా లేనప్పుడు మరో రకం ఫండ్‌కు మారి ''యూలిప్‌'' ప్రయోజనాలను రక్షించుకోవచ్చు. చాలా బీమా కంపెనీలు కొన్ని సార్లుగా ఉచితంగా స్విచ్చింగ్‌ సదుపాయాన్ని కల్పించాయి. మార్కెట్‌ ఒడిదుడుకులలో స్విచ్చింగ్‌ను వినియోగించుకొనే పరిజ్ఞానాన్ని పొందటం ''యూలిప్‌'' పాలసీదారునికి శ్రేయస్కరం.

ఐ.ఆర్‌.డి.ఎ తాజా మార్గదర్శకాలు

1. ''యూలిప్‌''పథకాల లాక్‌ఇన్‌ పిరియడ్‌ను ''యూలిప్‌''లపై వెల్లువెత్తిన వివిధ విమర్శల నేపధ్యంలో, కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆర్డివెన్స్‌ తదనంతరం, ఐ.ఆర్‌.డి.ఎ (ఇన్యూరెన్స్‌ రెగ్యులేటరీ అండ్‌ డెవలెప్‌మెంట్‌ అధారిటి) ''యూలిప్‌'' పథకాలలో కొన్ని మౌలిక మార్పులకు శ్రీకారం చుట్టి, సెప్టెంబర్‌ 1, 2010 నుండి అమలయ్యేటట్లు నూతన మార్గదర్శకాల్ని ప్రకటించింది. ఇవి నూతన ''యూలిప్‌'' పథకాలకు వర్తిస్తాయి. వాటిల్లో కొన్నింటిని పరిశీలిద్దాం.

(ప్రీమియం చెల్లించాల్సిన కనీస కాలం) 3 సం||రాల నుండి 5 సం||రాలకు పెంచి, ''యూలిప్‌''లు దీర్ఘకాల పెట్టుబడిగా ఐ.ఆర్‌.డి.ఎ రూడీ చేసింది.

2. ''యూలిప్‌'' పథకం మొత్తం కాలంలో విధించే ఖర్చులన్నీ (రిస్క్‌ ప్రీమియం మినహా) 10 సం||ల కాలపరిమితి గల పథకాలలో 3% మించరాదని, 10 సం|| పైబడ్డ పథకాలలో 2.25%నికి మించరాదని, పథకం ఖర్చులపై పరిమితిని విధించింది. ఈ చర్య అమలు జరిగితే నిర్వహణ ఖర్చులు తగ్గి, కేటాయించగల యూనిట్లు పెరుగుతాయి పాలసీదారులు లాభం పొందుతారు. ఈ ఖర్చుల పరిమితులపై కొన్ని జీవిత బీమా కంపెనీలు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.

3. అన్ని ''యూలిప్‌'' పాలసీల ప్రీమియం చెల్లింపు కాల పరిమితి కనీసం 5 సం||లు ఉండాలి (సింగిల్‌ ప్రీమియం మినహా)

4. పెన్షన్‌, యాన్యూటి పథకాలు మినహా మిగిలిన ''యూలిప్‌'' ఉత్పత్తులపై సం|| ప్రీమియంకు 10 రెట్లు (45సం||లలోపు వయస్సు) జీవిత బీమా రక్షణను అందించాలి. గతంలో ఇది 5 రెట్లు మాత్రమే ఉంది.

5. పెన్షన్‌, యాన్యూటి పథకాలపై ఏడాదికి 4.5% కనీస ప్రతిఫల హామి ఉండాలి. ''యూలిప్‌''లలో కనీస గ్యారంటీని మార్కెట్‌ శక్తులు వ్యతిరేకిస్తున్నాయి. కనీస గ్యారంటీతో ఆ పథకాలలో పాలసీదారులకు రాదగ్గ ప్రతిఫలం ఉండదనేది వాళ్ళ వాదన.

6. బీమా ప్రీమియంపై ఎటువంటి ''టాప్‌అప్‌'' అయినా సింగిల్‌ ప్రీమియంగానే భావిస్తారు. టాప్‌అప్‌ మొగ్గుచూపినప్పుడు అదనపు బీమాను కలిగి ఉండాలి.

7. ''యూలిప్‌'' ఉత్పత్తులన్నింటిలో బీమా రక్షణ తప్పనిసరి. ఇన్సూరెన్స్‌ పరిధిని దాటి ''యూలిప్‌'' పథకాలున్నాయన్న సెబీ విమర్శల నేపధ్యంలో పై రెండు మార్గదర్శకాలు జారీ చేయబడ్డాయి.

ముగింపు

కేంద్ర ప్రభుత్వ జోక్యంతో ముగిసిందనుకున్న ''యూలిప్‌''లపై వివాదం, తాజాగా రిజర్వ్‌ బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా అభ్యంతరాలతో మళ్ళీ తెరపైకి వచ్చింది. ఈ వివాదంతో సంబంధం ఉన్న రెగ్యులేటరీ ఎజెన్సీల అభిప్రాయాలతో నిమిత్తం లేకుండా తీసుకొనే ప్రభుత్వ చర్యలు, ఆ సంస్థల స్వయం ప్రతిపత్తిని దెబ్బతీస్తాయనేది అభ్యంతరాల సారాంశంగా తెలుస్తుంది. మార్కెట్‌ శక్తుల మార్గం నుండి వైదొలగరాదన్నది ఈ అభ్యంతరాలలో దాగున్న హెచ్చరిక కూడా.జాతీయ జీవిత బీమా రంగం ఆర్థిక రంగంతో పాటు సామాజిక రంగ అభివృద్ధికి కూడా తన లక్ష్యాలను నిర్దేశించుకుంది. ఐ.ఆర్‌.డి.ఏ చేపట్టిన పై చర్యలు ఏ విధంగాను ఆ లక్ష్యాల సాధనకు ఉపకరించేవి కావు.భవిష్యత్తుకు భద్రత కల్పించుకోవాలన్న లక్ష్యంతో గతంలో పొదుపు భావన ముందుకొచ్చింది. నేడు చిన్న మొత్తాల పొదుపు గ్రామీణ ఆర్థిక జీవనంలో అంతర్భాగమైంది. ఈ పద్దతులలో మదుపు చేయబడుతున్న లక్షల కోట్ల నిధులను పాలకవర్గాలు భవిష్యత్తు భధ్రతకు కాక, మార్కెట్ల నడకకు అవసరమైన కందెనగా మార్చుతున్నారు. ''యూలిప్‌''లు అందులో భాగమే.

యూనిట్‌ లింక్డ్‌ బీమా మార్కెట్లు - ఒక పరిశీలన

యూనిట్‌ లింక్డ్‌ బీమా మార్కెట్ల నియంత్రణపై గత మూడు నెలలుగా సెబి(సెక్యూరిటీస్‌ అండ్‌ ఎక్స్ఛేంజ్‌ బోర్డు ఆఫ్‌ ఇండియా), ఐ.ఆర్‌.డి.ఎ (ఇన్సూరెన్స్‌ రెగ్యులేటరి అండ్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ అథారిటి) మధ్య వివాదం నెలకొన్నది. యూనిట్‌ లింక్డ్‌ బీమా పథకాలు ఉమ్మడి పెట్టుబడుల (కలెక్టివ్‌ ఇన్‌వెస్ట్‌మెంట్స్‌) రూపంలో ఉన్న కారణంగా వాటిపై సంపూర్ణ అదుపు తమదేనని సెబి వాదిస్తుండగా, ఈ పథకాలు బీమారంగ ఉత్పత్తులైనందున వీటిపై నియంత్రణ మాదే నంటూ ఐ.ఆర్‌.డి.ఎ ప్రతివాదనలు చేసింది. కేంద్ర ప్రభుత్వ చొరవతో యూనిట్‌ లింక్డ్‌ బీమా మార్కెట్లపై నియంత్రణ పూర్తిగా ఐ.ఆర్‌.డి.ఎ దేనని చట్టపరమైన ఏర్పాటు జరిగింది. అయినప్పటికీ యూనిట్‌ లింక్డ్‌ బీమా పథకాలపై చర్చ కొనసాగుతున్నది.

యూనిట్‌ లింక్డ్‌ బీమా పథకాలు

(యూనిట్‌ లింక్డ్‌ ఇన్సూరెన్స్‌ ప్లాన్‌-యూలిప్‌)

యూనిట్‌ లింక్డ్‌ బీమా పథకాలను క్లుప్తంగా ''యూలిప్‌'' అంటారు. మూలధన మార్కెట్ల (క్యాపిటల్‌ మార్కెట్‌) ప్రయోజనాల్ని అందించే జీవిత బీమా పాలసి ''యూలిప్‌''గా చలామణి అవుతున్నది. జీవిత బీమా పథకాలలో బీమా రక్షణను అందించే పాలసీలు (రిస్క్‌ కవర్‌ పాలసీలు), బీమా రక్షణ, పొదుపులను ఉమ్మడిగా అందించే పాలసీలు (ఎండోమెంట్‌ తరహా పాలసీలు), పూర్తిగా పొదుపునందించే పాలసీలు (ప్యూర్‌ ఎండోమెంట్‌ పాలసీలు) వివిధ రకాలుగా ఉన్నాయి. ''యూలిప్‌''పాలసీ స్టాక్‌ మార్కెట్‌ ప్రయోజనాలు, బీమా రక్షణలను ఉమ్మడిగా ఒకే పాలసీలో అందిస్తుంది. స్టాక్‌ మార్కెట్‌లో నేరుగా పెట్టుబడులు పెట్టకుండా, అనుభవం, సామర్థ్యం కలిగిన ఫండ్‌ మేనేజర్ల ద్వారా స్టాక్‌ మార్కెట్‌ ప్రయోజనాలను పొందే మ్యూచివల్‌ ఫండ్‌ లాంటిది. పోలికలున్నా మ్యూచ్‌వల్‌ ఫండ్‌లు, ''యూలిప్‌''లు ఒకటి కాదు. మ్యూచ్‌వల్‌ ఫండ్‌లు స్వల్ప కాలిక ప్రయోజనాల్ని ఇవ్వగలిగేవి. ''యూలిప్‌''లు దీర్ఘకాలిక ప్రయోజనాల్ని అందిస్తాయి. ఈ పథకంలో ''యూనిట్‌ నిధి'' ఏర్పాటు చేయబడుతుంది. ఈ నిధిని జీవిత బీమా కంపెనీలు నిర్వహిస్తాయి. ''యూలిప్‌''పాలసీ పై చెల్లించే ప్రీమియంల నుండి నిధి నిర్వహణకు కావలసిన వివిధ ఖర్చులైన ప్రీమియం యాలకేషన్‌ చార్జీలు, ఫండ్‌ నిర్వహణ ఖర్చులు, పాలసీ/కార్యనిర్వహణ ఖర్చులతో పాటు, పాలసీదారునకు బీమా రక్షణ వర్తించటానికి అవసరమయ్యే ''రిస్క్‌'' ప్రీమియంలను మినహాయించగా మిగిలిన సొమ్మును యూనిట్‌ నిధికి జమ చేస్తారు. ఈ నిధిని గ్రోత్‌ ఫండ్‌ (ఈక్విటీ మార్కెట్లో పెట్టుబడి), బాండ్‌ ఫండ్‌ (కార్పొరేట్‌ బాండ్‌లు, ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలు, స్థిరమైన వడ్డీని అందించే వివిధ పధకాలు), క్యాష్‌ ఫండ్‌ (మనీ మార్కెట్‌లో పెట్టుబడి), బ్యాలెన్స్‌ ఫండ్‌ (కొంత ఈక్విటీ, కొంత బాండ్‌ మార్కెట్‌లలో పెట్టుబడి)లలో పెట్టుబడి పెడతారు. ఐ.ఆర్‌.డి.ఎ లైసెన్సు పొందిన జీవిత బీమా కంపెనీలు ఏ కంపెనీకి ఆ కంపెనీ, ఏ యూనిట్‌కు ఆ యూనిట్‌ నిధులను నిర్వహిస్తాయి. ప్రతి 'నిధి'ని వివిధ యూనిట్లుగా విభజిస్తారు. ప్రతిరోజూ యూనిట్‌ విలువను లెక్కిస్తారు. ఈ విలువను నికర ఆస్థి విలువ (నెట్‌ ఎస్సెట్‌ వ్యాల్యూ-యన్‌.ఎ.వి) అంటారు. యన్‌.ఎ.వి స్టాక్‌ మార్కెట్‌ సెన్సెక్స్‌ ప్రాతిపదికన మారుతుంటుంది.

పూర్వరంగం

బ్రిటన్‌లో యూనిట్‌ ట్రస్ట్‌లచే 1950లో ''యూలిప్‌''లు ప్రారంభింపబడ్డాయి. ఇంగ్లాండ్‌, నెదర్లాండ్స్‌, కెనడాలలో ఈ ఉత్పత్తులు విజయవంతంగా అమలయిన తరువాత 1976లో అమెరికాలో ''యూలిప్‌''లు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. 1980లో ప్రపంచంలోని అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో జీవిత బీమా కంపెనీలు ''యూలిప్‌''లను సొంతం చేసుకున్నాయి. ద్రవ్య పెట్టుబడి ప్రపంచీకరణ వేగానికి అనుగుణంగా ఆయా దేశాలలో ఈ మార్పులు జరిగినాయి.

మనదేశంలో

బీమా రంగంలోకి విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులనుమతిస్తూ ఏర్పాటు చేసిన ఇన్సూరెన్స్‌ రెగ్యులేటరీ అండ్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ అథారిటీ స్థాపన తరువాత బీమా ఉత్పత్తులలో వచ్చిన వివిధ మార్పులలో భాగంగా 2003 నుండి ''యూలిప్‌'' వ్యాపారం మన దేశంలో గణనీయంగా అభివృద్ధి అయ్యింది. అంతకు పూర్వం యూనిట్‌ ట్రస్ట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా పర్యవేక్షణలో ''యూలిప్‌'' వ్యాపారం ఉన్నా, అది నామమాత్రంగా ఉండేది. 2003 నుండి 2008 వరకు సెన్సెక్స్‌ 3,391 పాయింట్ల నుండి 20,301 పాయింట్లకు పెరిగింది. ఈ పెరుగుదల ప్రతి సంవత్సరం సగటున 43% గా ఉన్నది (అప్పుడప్పుడు ఉండే ఒడిదుడుకుల్ని పరిగణలోకి తీసుకుంటే) ఈ పెరుగుదలకు ప్రధానంగా ''యూలిప్‌'' నిధులు, విదేశీ సంస్థాగత పెట్టుబడులు గణనీయంగా దోహదపడ్డాయి. ఆ కాలంలోని సెన్సెక్స్‌ పెరుగుదలతో పాటు వడ్డీ రేటు తగ్గుదల ''యూలిప్‌'' నిధుల సమీకరణపైతీవ్రమైన ప్రభావాన్ని కల్గించాయి. ''యూలిప్‌''ల ప్రాధాన్యతను పెంచాయి. ఆ తరువాతి కాలంలో అమెరికా గృహరుణాల సంక్షోభంతో మూలధనమార్కెట్లు కుప్పకూలాయి. తిరిగి పూర్వ వైభవాన్ని పుంజుకోవటం ఇంతవరకు సాధ్యపడలేదు.

సంప్రదాయ జీవిత బీమా పధకాలు నిర్లక్ష్యం

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ''సంప్రదాయ జీవిత బీమా పధకాలు నిర్లక్ష్యం చేయబడుతున్నాయి. ఈ పథకాలలో అత్యధిక పెట్టుబడుల రిస్క్‌ను బీమా కంపెనీలు భరించాల్సి ఉంటుంది. కాని వారికొచ్చే లాభం 10%నికి మించ''దని యాక్చ్యూరియల్‌ నిపుణులు ఆర్‌. రామకృష్ణన్‌ పేర్కొంటున్నారు. కానీ ''యూలిప్‌''లలో పెట్టుబడుల ''రిస్క్‌'' నంతా పూర్తిగా పాలసీదారుడే భరిస్తారు. లాభాలను జీవితబీమా కంపెనీలు అనుభవిస్తాయి. అందువల్లే ప్రపంచవ్యాప్తంగా జీవిత బీమా కంపెనీలు ''యూలిప్‌'' వ్యాపారాన్ని ఆదరిస్తూ, సంప్రదాయ బీమా వ్యాపారాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నాయి.

భారతదేశంలో బీమా రంగంలో ప్రయివేటు పెట్టుబడులు అనుమతించిన తరువాత ప్రయివేటు జీవిత బీమా కంపెనీలు ''యూలిప్‌''ల వ్యాపారం మీదనే కేంద్రీకరించాయి. ఆ కాలంలో పెరిగిన స్టాక్‌ మార్కెట్‌ పై మోజు, సెన్సెక్స్‌ విజృంభణ వారి వ్యూహాలకు తోడైనాయి. వారు చేసే జీవిత బీమా వ్యాపారంలో ''యూలిప్‌''లు 80%గా ఉన్నాయి. జాతీయం చేసినప్పటి నుండి (1956) బీమా రక్షణతోపాటు పొదుపును ప్రోత్సహించే ఎండోమెంట్‌ తరహా పాలసీలను భారతీయ జీవిత బీమా సంస్థ మన్నికగా నిర్వహించి, లక్షల కోట్ల రూపాయల నిధుల్ని వివిధ ప్రణాళికలకు అందించింది. దానితోపాటు పాలసీదారుల అత్యంత విశ్వాసనీయతను చూరగొన్నది. దేశీయ పొదుపు ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రాధాన్యతగా ఉన్నప్పుడు భారతీయ జీవితబీమా సంస్థ నిర్వహించిన మహౌన్నత కర్తవ్యమిది. కాని నయాఉదారవాద విధానాల నేపధ్యంలో ఆర్థిక వ్యవస్థ చోదకులుగా మార్కెట్‌ శక్తులైనాయి, మారిన ప్రాధాన్యతలలో మూలధన మార్కెట్‌ (క్యాపిటల్‌ మార్కెట్‌) ముందుకొచ్చింది. ప్రయివేటు జీవిత బీమా కంపెనీల ప్రచార ప్రభా వాలతో, దేశంలో నెలకొన్న మారిన పరిస్థితులలో భారతీయ జీవిత బీమా సంస్థ సైతం ''యూలిప్‌''ల వ్యాపారంపై కేంద్రీకరించాల్సి వచ్చింది. ఈ సంస్థ వ్యాపారంలో ''యూలిప్‌''లు 65%గా ఉండి, సంప్రదాయ జీవిత బీమా వ్యాపారం తగ్గింది. భారత దేశంలోని 23 జీవిత బీమా కంపెనీల ఉమ్మడి యూనిట్‌ నిధులు రూ. 2,00,000 ల కోట్లుగా ఉంది. మొత్తం దేశంలోని జీవితబీమా వ్యాపారంలో ''యూలిప్‌''లు 60%గా ఉన్నాయి. అందువల్ల ''యూలిప్‌'' పాలసీ దారుల ప్రయోజన రక్షణ, ''యూలిప్‌'' వ్యాపారంలో అనారోగ్య పోకడల నివారణ ఐ.ఆర్‌.డి.ఎ తక్షణ కర్తవ్యమైంది.

సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతా వడ్డీ రేట్ల సరళీకరణ - చర్చ

''కాదేదీ సరళీకరణ కనర్హం'' అంటూ ''సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతాపై వడ్డీ రేట్ల సరళీకరణ''పై చర్చకు రిజర్వు బ్యాంకు తాజాగా తెరతీసింది. రుణాల వడ్డీ రేట్ల పై జూలై 1వ తేది నుండి ''బేస్‌ రేటు'' విధానాన్ని అమలు చేస్తున్న నేపధ్యంలో రిజర్వ్‌ బ్యాంకు ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా ప్రవేశ పెట్టిన చర్చ ఇది. బేస్‌ రేటు విధానం అమలుతో సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతావడ్డీ రేట్లు మినహా మిగిలిన అన్ని రకాల రుణాలు, డిపాజిట్లపై వడ్డీ రేట్ల నిర్ణయాల్ని మార్కెట్‌ శక్తులకు వదిలివేస్తూ సరళీకరించబడ్డాయి.
సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతా

బ్యాంకులు ప్రజల నుండి సమీకరించే నిధులను ''డిపాజిట్లు'' అంటారు. ఈ డిపాజిట్లు కరెంటు ఖాతా డిపాజిట్లు, సేవింగ్స్‌ ఖాతా డిపాజిట్లు, టెరమ్‌ డిపాజిట్లుగా అమలులో ఉన్నాయి. కరెంటు ఖాతా డిపాజిట్లలో కుదవ పెట్టిన డబ్బును ఖాతాదారుడు కోరినంత మొత్తాన్ని, కోరినన్ని సార్లు, కోరిన సమయంలో బ్యాంకు నుండి తిరిగి తీసుకోవచ్చును. దీన్ని ఎక్కువగా వ్యాపార, వాణిజ్య సంస్థలు, కంపెనీలు ఉపయోగించుకుంటాయి. ఈ ఖాతాలోని నగదు నిల్వపై ఏ విధమైన వడ్డీ చెల్లించబడదు. సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతాలో డిపాజిట్‌ దారుడు దాచుకున్న డబ్బును తిరిగి తీసుకోవటంలోను, తీసుకొనే మొత్తం పైన, సంఖ్య పైన, సమయం పైన బ్యాంకులు కొన్ని పరిమితుల్ని విధిస్తాయి. ఈ ఖాతాలోని నగదు నిల్వపై బ్యాంకులు మూడు నెలలకొకసారి నామామాత్రపు వడ్డీని కూడా చెల్లిస్తాయి. వీటిని వినియోగించుకొనే వారిలో కార్మికులు, ఉద్యోగులు, వృత్తిదారులు, రైతులు, మధ్య తరగతి ప్రజలు, సంపన్నవంతులు ఉంటారు. బ్యాంకింగ్‌ విస్తరణ తగినంతగా లేని మన దేశంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలో బ్యాంకింగ్‌ రంగాన్ని వినియోగించుకోలేనివారి సంఖ్య అధికంగా ఉంది. టెరమ్‌ డిపాజిట్ల ఖాతాలో దాచుకున్న సొమ్మును నిర్ణీత సమయానికి నిర్ణీత వడ్డీరేటుపై మాత్రమే చెల్లిస్తారు.

సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు వడ్డీరేటు

సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతాలో వడ్డీరేట్లను నియంత్రిత వడ్డీరేట్ల పేర రిజర్వ్‌ బ్యాంకు నిర్ణయిస్తుంది. ప్రస్తుతం సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతాకు 3.5% వడ్డీరేటు చెల్లిస్తున్నారు. ఈ వడ్డీని 3 నెలల కొకసారి డిపాజిట్‌ దారుడి ఖాతాకు జమచేస్తారు. ప్రతి కేలండర్‌ నెలలో 10వ తేది నుండి నెలాఖరు వరకు ఖాతాలో ఉన్న రోజువారి నికర నగదు మొత్తంలోని కనీస మొత్తాన్ని ప్రాతిపదికగా తీసుకొని వడ్డీని లెక్కిస్తారు. స్థూలవడ్డీ రేటు 3.5% ఐనా, అమలులో ఇది 2.8%నికి మించి ఉండదు. ఆ ఖాతాలో మిగిలిన రోజులలో ఎంత గరిష్ట మొత్తం ఉన్నా, కనీస మొత్తంపై వడ్డీ లెక్కించడం ఈ పద్దతిలో ఉన్న ప్రధాన బలహీనత. ఈ పద్దతి డిపాజిట్‌ దారులకు నష్టంగా ఉందని, ఈ పద్ధతిని మార్చమని అనేక సంవత్సరాలుగా డిపాజిటర్లు చేస్తున్న ఆందోళనలకు ఏ ప్రభుత్వం పట్టించుకోలేదు. ఒక అంచనా ప్రకారం 31 మార్చి, 2005 నాటికి బ్యాంకు డిపాజిట్‌ ఖాతాలలో 69% సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతాలు 32 కోట్లుగా ఉన్నాయి. అదే సందర్భంలో షెడ్యూల్డ్‌ బ్యాంకుల దగ్గర ఉన్న డిపాజిట్ల మొత్తంలో 26% అంటే రూ. 4,72,147 కోట్లు సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు డిపాజిట్లుగా ఉన్నాయి. సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతాలలో 77% అంటే రూ. 3,64,869 కోట్లు ''వ్యక్తుల'' (ఇండివ్యూడ్య్‌వల్స్‌) పరంగా ఉన్నాయి. వీటిపై నిర్ణయించిన 3.5% వడ్డీరేటు అమలులో 2.8%నికి(ఎఫెక్ట్‌వ్‌రేటు) మించడం లేదు. ఇంత పెద్ద మొత్తాలలో ఉన్న సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు డిపాజిట్లలో కనీసం మొత్తంపై లెక్కించే వడ్డీ డిపాజిట్‌ దారులకు నామమాత్రంగానే లభ్యమవుతూ, బ్యాంకులకు అత్యధిక లాభాలను సంపాదించిపెడుతున్నాయనే విమర్శలు తీవ్రంగా ఉన్నాయి. ఈ నేపధ్యంలో సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు వడ్డీరేటు లెక్కింపు పద్ధతిని మార్చాలనే డిమాండ్‌ కూడా బహుకాలంగా బలంగా ఉంది.

సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతా వడ్డీరేట్ల సంస్కరణలు

ఈ నేపధ్యంలో 1.4.2010 నుండి సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతా వడ్డీ రేట్లను ''ప్రతిరోజువారి వడ్డీ చెల్లించే పద్ధతి'' (డైలీ ప్రోడక్ట్‌ బేసిస్‌) లో గణించాలని రిజర్వ్‌ బ్యాంకు వివిధ బ్యాంకులను ఆదేశించింది (ఈ పద్దతి ప్రకారం సేవింగ్స్‌ ఖాతాలోని రోజువారి నగదు నిల్వపై వడ్డీ లెక్కిస్తారు). ఈ ఆదేశాలను జారీచేసిన కొద్ది వారాల తరువాత సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు వడ్డీ రేటును నియంత్రిత వడ్డీ రేటు పద్ధతి నుండి తొలగించి సరళీకరించాలనే ప్రతిపాదనపై ప్రజా చర్చకు రిజర్వ్‌ బ్యాంకు గవర్నర్‌ స్వయంగా శ్రీకారం చుట్టారు. వివిధ వర్గాల స్పందనలు మిక్కుటంగా మొదలయ్యాయి. సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు వడ్డీరేటు లెక్కింపులో తెచ్చిన మార్పుతో వడ్డీ రేట్ల సరళీకరణ డిపాడిట్‌ దారులకు అత్యధిక ప్రయోజనకరమన్న ప్రచారం హౌరుగా మొదలైంది.
స్పందనలలోని వివిధ కోణాలు

1. ఈ చర్య సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు డిపాజిట్‌ దారులకు అత్యంత ప్రయెజనకరమైంది. వడ్డీరేట్ల సరళీకరణతో ఏర్పడ్డ ''పోటీ''తో వివిధ బ్యాంకులు పోటీ పడి అత్యధిక వడ్డీరేట్లను ప్రకటిస్తాయి. 2. ఈ చర్య బ్యాంకుల నికర లాభాలను దెబ్బతీస్తుంది. కార్యనిర్వహణ వ్యయంపై అదుపు కలిగిన బ్యాంకులకు మాత్రమే ఈ చర్య ప్రయోజనకరం.

3. అధిక డిపాడిట్లను ఆకర్హించాలనే ఆరాటంతో బ్యాంకులు డిపాజిట్‌ మొత్తాల పరిమాణాల్ని బట్టి వివిధ రకాల వడ్డీరేట్లను నిర్ణయించే అవకాశం ఉంది. ఆచరణలో అత్యధిక మొత్తాలు డిపాజిట్‌ చేయగల డిపాజిట్‌ దారులే ప్రయోజనం పొందగలుగుతారు సామాన్య డిపాజిట్‌ దారులకు ప్రయోజనం అంతంతమాత్రమే. 4. ఈ డిపాజిట్లపై బ్యాంకులు ప్రకటించే వడ్డీరేట్లు ఆ బ్యాంకులకున్న నిధుల లభ్యత (లిక్విడిటి), మార్కెట్లో అమలులో ఉన్న కాల్‌ మనీ రేట్లు, రివర్స్‌ రెపో రేట్లు, సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతా నిర్వహణ వ్యయాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఏ పరిస్థితులలో నైనా ఈ వడ్డీ రేటు రెపో రేటును (ప్రస్తుతం 5.5%) మించి ఉందడు. 5. ఈ డిపాజిట్లపై వడ్డీరేటు మార్కెట్లో ఏ మేరకు పెరిగితే ఆ మేరకు రుణాలపై వడ్డీరేట్లు పెరుగుతాయి. నయాఉదారవాద విధానాలు అత్యధిక వడ్డీరేట్ల వాతావరణాన్ని అంగీకరించవు. అందువల్ల ఈ వడ్డీరేట్లపై సహజమైన పరిమితులు నెలకొని ఉన్నాయి. 6. నయాఉదారవాద విధానాలతో ఆర్థిక వ్యవస్థ ఒడుదుడుకులు తీవ్రంగా ఉంటుంటాయి. వీటి దుష్ప్రభావాలు సామాన్య, మద్య తరగతి డిపాడిట్‌ దారులను తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తాయి. వడ్డీరేట్లపై కనీస గ్యారంటీ ఉండదు.

ముగింపు

వడ్డీ లెక్కింపు పద్దతిలో తీసుకొచ్చిన మార్పు వల్లనే ప్రధానంగా డిపాజిట్‌ దార్లకు ప్రయోజనం కలుగుతుంది కానీ సరళీకరణ వల్ల కాదు. 2002 సం|| ముందు సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతాపై 4% వడ్డీరేటు ఉంటే, ఆ తరువాత 3.5%నికి ప్రభుత్వం కుదించింది. వినియోగదారుల ధరల సూచి సంవత్సరానికి 13-14% పెరుగుతూ, హౌల్‌సేల్‌ ధరల సూచి 10% పెరిగిన నేపధ్యంలో వాస్తవంలో సేవింగ్స్‌ బ్యాంకు ఖాతాపై చెల్లించే నిజ వడ్డీ విలువ కుంచించుకుపోయినప్పుడు ప్రేక్షక పాత్ర వహించిన ప్రభుత్వానికి అకస్మాత్తుగా సేవింగ్‌ ఖాతా డిపాజిట్‌ దార్లపై పెరిగిన ప్రేమ ఎందుకో శేషప్రశ్నే. వడ్డీరేటు లెక్కింపు పద్దతి మార్చే ముసుగులో వడ్డీ రేట్లను సరళీకరించడం అందులోని ఆంతర్యం. వడ్డీరేట్ల సరళీకరణతో ముడిపడ్డ బ్యాంకింగ్‌ రంగ సరళీకరణ సమాజానికి అనర్ధదాయకమని ఆసియా, అమెరికా, యూరప్‌ దేశాల ద్రవ్య సంక్షోభాలు రుజువు చేసాయి. ఈ చర్చలోని లోతుల్ని మేధావులు విద్యావంతులు క్షణ్ణంగా పరిశీలించాలి. డిపాజిట్‌ దార్ల ప్రయోజనాల్ని శాశ్వతంగా రక్షించే చర్యలు అభిలషణీయం.